काठमाडौं, नेपालमा पछिल्लो समय डिजिटल माध्यमबाट हुने ठगीका घटनामा तीव्र वृद्धि देखिएको छ। सामाजिक सञ्जाल, मोबाइल बैंकिङ, ई–वालेट, नक्कली वेबसाइट तथा फिसिङ लिंकमार्फत सर्वसाधारणको रकम चोरी हुने घटनाहरू बढ्दै गएपछि साइबर सुरक्षाप्रति चिन्ता बढेको छ।
डिजिटल प्रविधिको प्रयोगसँगै साइबर अपराधका नयाँ नयाँ स्वरूप देखा परिरहेका बेला नागरिकलाई सचेत रहन युवा अभियन्ता मनीष यादवले आग्रह गरेका छन्। उनले डिजिटल सेवा प्रयोग गर्दा सामान्य लापरवाहीले समेत आर्थिक तथा व्यक्तिगत क्षति हुन सक्ने भएकाले सबैले आवश्यक सुरक्षा सावधानी अपनाउनुपर्ने बताएका छन्।
नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोका अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा अनलाइन ठगी, सामाजिक सञ्जाल ह्याकिङ, बैंक खातामा अनधिकृत पहुँच तथा नक्कली लगानी योजनामार्फत हुने ठगीका उजुरीहरू उल्लेखनीय रूपमा बढेका छन्। ठगहरूले बैंक, सरकारी निकाय वा प्रतिष्ठित संस्थाको नाम प्रयोग गरी नक्कली सन्देश पठाउने, व्यक्तिगत विवरण माग्ने तथा विभिन्न प्रलोभन देखाएर रकम असुल्ने गरेका छन्।
विशेषगरी “तपाईंले पुरस्कार जित्नुभएको छ”, “तपाईंको बैंक खाता बन्द हुन लागेको छ” वा “तत्काल लिंकमा क्लिक गर्नुहोस्” जस्ता सन्देशहरू डिजिटल ठगीका प्रमुख माध्यम बन्दै गएका छन्। यस्ता सन्देशमा विश्वास गर्दा प्रयोगकर्ताको बैंक विवरण, पासवर्ड तथा ओटीपी (OTP) जस्ता संवेदनशील जानकारी ठगहरूको पहुँचमा पुग्ने जोखिम रहने विज्ञहरू बताउँछन्।
मनीष यादवका अनुसार डिजिटल ठगीबाट जोगिन बैंक खाता नम्बर, पासवर्ड, पिन तथा ओटीपी कुनै पनि व्यक्तिसँग साझा गर्नु हुँदैन। साथै, अपरिचित स्रोतबाट प्राप्त लिंकमा क्लिक नगर्ने, आधिकारिक वेबसाइट वा एप मात्र प्रयोग गर्ने तथा दुई-स्तरीय सुरक्षा प्रणाली (Two-Factor Authentication) सक्रिय गर्ने जस्ता उपायहरू अपनाउन आवश्यक छ।
साइबर सुरक्षा विज्ञहरूले सामाजिक सञ्जालमा व्यक्तिगत विवरण अनावश्यक रूपमा सार्वजनिक नगर्न, मोबाइल तथा कम्प्युटरमा नियमित सुरक्षा अपडेट गर्न र कुनै शंकास्पद गतिविधि देखिएमा तुरुन्त सम्बन्धित बैंक वा साइबर ब्युरोलाई जानकारी गराउन सुझाव दिएका छन्।
नेपाल प्रहरीले पनि डिजिटल कारोबार गर्ने सबै नागरिकलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गर्दै ठगीको आशंका लागेमा तत्काल साइबर ब्युरोमा उजुरी दिन अनुरोध गरेको छ। प्रविधिको बढ्दो प्रयोगसँगै साइबर अपराधका चुनौती पनि बढिरहेका बेला सुरक्षित डिजिटल व्यवहार नै ठगीबाट बच्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भएको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।
