स्थानीय आक्रोश बढ्दो, नगरप्रमुखको प्रतिबद्धता अस्पष्ट
सिरहा, सिरहा नगरपालिकाको क्षेत्रभित्र पर्ने लोकदेवता सलहेशको ऐतिहासिक मूर्ति संरक्षण अभावका कारण जोखिममा परेको छ। वर्षौँदेखि उचित संरक्षण, संरचना निर्माण र व्यवस्थापन नगर्दा उक्त मूर्ति क्रमशः जीर्ण बन्दै गएको स्थानीयवासीहरूले बताएका छन्। स्थानीय सरकारको निष्क्रियता र प्राथमिकताको अभावले सांस्कृतिक सम्पदामाथि प्रत्यक्ष असर परेको आरोप समेत उठेको छ।
स्थानीय स्रोतका अनुसार सलहेशको पुरानो मूर्ति खुला ठाउँमा राखिएको छ, जहाँ कुनै सुरक्षात्मक संरचना, बार वा संरक्षण योजना लागू गरिएको छैन। वर्षा, घाम, हावा तथा धुलोका कारण मूर्तिको बनावट कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ। समयमै संरक्षण नगरिए मूर्तिको मौलिक स्वरूप नै हराउने जोखिम रहेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।
स्थानीय बासिन्दाहरूले नगरपालिकाको भूमिका प्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
स्थानीय युवा मनिष यादव भन्छन्,
“हाम्रो संस्कृति र पहिचानसँग जोडिएको यत्रो महत्वपूर्ण सम्पदालाई यति बेवास्ता गर्नु गम्भीर विषय हो। नगरपालिकाले अन्य काममा खर्च गर्छ, तर यस्ता ऐतिहासिक विषयमा ध्यान दिँदैन।”
अर्का स्थानीय सिता देवीले भनिन्,
“हरेक वर्ष पूजा हुन्छ, तर संरक्षणको कुनै पहल देखिँदैन। यस्तो लापरबाहीले हाम्रो पहिचान नै संकटमा पर्न सक्छ।”
यस विषयमा सिरहा नगरपालिकाका एक प्रतिनिधिले प्रतिक्रिया दिँदै भने,
“हामीलाई यो विषयमा जानकारी आएको छ। अब हामी आवश्यक अध्ययन गरेर संरक्षणका लागि योजना बनाउनेछौं।”
यद्यपि, नगरप्रमुख वा उच्च तहका पदाधिकारीबाट औपचारिक रूपमा स्पष्ट कार्ययोजना सार्वजनिक गरिएको छैन। कतिपय स्थानीयले सम्बन्धित अधिकारीहरू यस विषयमा प्रतिक्रिया दिनबाट बच्न खोजेको आरोप पनि लगाएका छन्।
स्थानीय नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूले नगरपालिकाको प्राथमिकतामाथि प्रश्न उठाएका छन्।
एक स्थानीय अभियन्ताले भने,
“नगरपालिकाले विकासका नाममा सडक र भवनमा मात्र ध्यान दिएको छ। सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा कुनै नीति नै देखिँदैन। यो सीधा शासन कमजोरी हो।”
प्रतिपक्षीय धारका केही राजनीतिक व्यक्तिहरूले पनि यसलाई “दायित्व निर्वाहमा असफलता” को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
स्थानीय तहलाई सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने संवैधानिक र कानुनी जिम्मेवारी रहेको छ। तर, यस घटनाले सिरहा नगरपालिकाले आफ्नो दायित्व प्रभावकारी रूपमा निर्वाह गर्न नसकेको संकेत गर्छ।
हालसम्म मूर्ति संरक्षणका लागि कुनै स्पष्ट बजेट विनियोजन, प्राविधिक अध्ययन वा संरक्षण परियोजना सार्वजनिक गरिएको छैन। यसले योजना अभाव, प्राथमिकता कमी वा व्यवस्थापन कमजोरीको संकेत गर्दछ।
लोकदेवता सलहेश मिथिला क्षेत्रका एक प्रमुख सांस्कृतिक पात्र हुन्। सिरहा, सप्तरी लगायतका जिल्लामा उनीप्रति गहिरो आस्था रहँदै आएको छ। विगतमा पनि विभिन्न सांस्कृतिक सम्पदाहरू संरक्षण अभावमा नष्ट हुने अवस्थामा पुगेका उदाहरणहरू देखिएका छन्।
निर्वाचनका समयमा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूले सांस्कृतिक संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राख्ने प्रतिबद्धता जनाए पनि कार्यान्वयनमा कमजोरी देखिँदै आएको छ।
यस घटनाले स्थानीय समुदायको सांस्कृतिक पहिचान, धार्मिक आस्था र ऐतिहासिक धरोहरमा प्रत्यक्ष असर पार्ने देखिन्छ। यदि समयमै संरक्षण नगरिए मूर्तिको पूर्ण क्षति हुन सक्ने खतरा छ, जसले पर्यटन सम्भावना र सांस्कृतिक निरन्तरतामा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार तत्काल प्राविधिक मूल्यांकन गरी मूर्तिको संरक्षण, पुनःसंरचना र दीर्घकालीन व्यवस्थापन योजना लागू गर्न आवश्यक छ।
स्थानीयवासीहरूले नगरपालिकासँग स्पष्ट कार्ययोजना, बजेट विनियोजन र समयसीमा सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन्।
यदि समयमै ठोस कदम चालिएन भने, यो केवल एक मूर्तिको क्षति मात्र नभई सम्पूर्ण सांस्कृतिक पहिचानमा गम्भीर क्षति हुने चेतावनी युवाहरूले दिएका छन्।
